Меню сайта
Рубрики
АРМЕНИЯ [33]
- Республика Армения [611]
- Западная Армения [412]
- - Правовой пакет [1]
Правовой пакет Западной армении
- - Паспорт гражданина [5]
- Арцах [226]
- Амшен [22]
Амшен
- Джавахк [36]
- Нахичевань [3]
Армянская Церковь [193]
Армянский язык [12]
ДИАСПОРА [23]
- Российская община [138]
- Московская община [37]
- Европейские общины [37]
- Ближневосточная община [50]
- Американская община [26]
Геноцид [217]
Армянский вопрос [88]
- Ай Дат и АСАЛА [53]
- Фидаи и «Немезис» [16]
- Международные договора [9]
--- Московский договор [11]
Аналитика [161]
Политика [295]
Официоз [22]
- Партии [25]
Великая Победа [18]
Знаменитые армяне [67]
СМИ [49]
Мир [43]
Россия [153]
Европа [96]
США [91]
Ближний Восток [211]
Турция [351]
Азербайджан [247]
Грузия [87]
СНГ [71]
Азия и Африка [0]
Религия [107]
Энциклопедия [10]
Юриспруденция [12]
История [248]
Культура [99]
Литература [31]
Наука & образование [32]
- ИСН [17]
Происшествия [54]
Досуг [5]
- Женский клуб [58]
- Мужской клуб [8]
- Молодёжный клуб [2]
- Детский клуб [0]
- Клуб знакомств [6]
- Здоровье & спорт [68]
- Туризм [9]
- Традиции [30]
- Кулинария [5]
- Увлечения [3]
- Юмор [1]
- Музыка [20]
- Кино [19]
- TV [2]
Экономика [10]
- Банки & бизнес [14]
- Бизнес клуб [3]
- Работа & заработок [0]
Технологии [7]
Авто [3]
Справка [1]
Неопознанное [15]
ВИДЕО [302]
Видео сайта
Архив записей
Статистика

Онлайн всего: 1
Гостей: 1
Пользователей: 0
Форма входа
Главная » 2013 » Ноябрь » 12 » Карине Айрапетян: Հայկական պարի տեսակները`գյոնդ , գյովընդ, գյովենդ, գովընդ
04:08
Карине Айрапетян: Հայկական պարի տեսակները`գյոնդ , գյովընդ, գյովենդ, գովընդ

АРМИНФОЦЕНТР: Публикуем вторую статью руководителя комиссии Правительства Западной Армении по вопросам науки и образования Карине Айрапетян об историческом и культурологическом значении некоторых ритуальных и самобытных армянских танцах и какое значение имеет танец в культуре армянского народа.

Հայկական պարի տեսակները համակարգել, նկարագրել են` Սրբուհի Լիսիցեանը, Հայրիկ Մուրադեանը, Մկրտիչ Սարգսեանը եւ այլ նշանաւոր բանահաւաք ազգագրագետներ: Սրբուհի Լիսիցեանը, որին անուանել են պարարուեստի, պարագիտութեան Կոմիտաս, կազմել եւ գրառել է հայ ազգագրական պարի մի մեծ համակարգ:

Ըստ Լիսիցեանի, Հայ ազգային պարը ունի 20 տարատեսակ, որոնց մէջ առանձակի տեղ են զբաղեցնում ծիսական պարերը, նուիրուած տիեզերքի արարման դիցաբանական արարողակարգերին, բնութեան, ծնունդի, թագադրման, ռազմական, աստուածային երեւոյթներին: Ծիսական պարերը երգեցողութեան եւ որոշակի հերթականութեամբ կրկնուող շարժումների միասնութիւն են, որոնք տուեալ պարի միջոցով արտայայտում էր ծէսի պարի հիմնական գաղափարը եւ փորձ էր արւում այդ ծէսի միջոցով ապահովել տաճարների, վանքերի, կամուրջների, ամրութիւնն ու կայունութիւնը: 
Ծիսական պարի մէջ քայլի ուղղութիւնը խիստ կանոնակարգուած է, այն պարի մէջ ունի հիմնականում աջ գնացող եւ աճողական կառուցուածք: Ծիսական պարերը իրենց հերթին բաժանւում են ենթախմբերի, որոնց մէջ այս յօդուածի շրջանակներում առանձնացնում ենք չորս ծիսական պար. երեք ռազմական՝ Ռուստամ Բազի, Յարխուշտայ, Քոչարի եւ հարսանեկան «գյօնդ», որոնք առ այսօր կատարւում են:
Ադրադառնանք Գյոնդ պարի մշակութաբանական խնդիրներին. այն հիմնուած է, երկրաչափական «արեգակ», «կրակ», «կլոր շրջան» հասկացութիւնների վրայ, ունի իր ծիսական կանոները եւ առանձնայատուկ է հայ ազգագրական պարի մէջ: Գյոնդ պարը հիմնականում պարում են փակ շրջանով, կայ նաեւ բաց շրջան, որտեղ պարը գլխաւորում է կարմիր կամ սպիտակ թաշկինակով առաջատարը՝ պարագլուխը կամ պարբաշին, եւ ունի պարի վերջը պահող պարողը՝պարապոչը: Գունդ, գյոնդ, գեոնդ, գիւնդ հարսնեական ծիսական պարը ներկայացնում է կեանքը՝ կազմուած չորս մասից, ներկայացուած չորս փակ շրջանների օգնութեամբ: Ամուսնական ծիսակարգի կենտրոնական պարը կապւում է «կրակ-արեւ-վառուող խարոյկ» հասկացութեան հետ եւ նոր սերնդի ստեղծման խորհուրդը ունի, որը կապւում է վահագնածնունդի խորհրդի հետ: Հայոց Աշխարհի տարբեր շրջաններ ունեցել են «գյոնդի» պարային ոճի իրենց տարբերակները: Համշէն եւ Համշէնահայութիւն գիտաժողովի (Երեւան – Պէյրութ, 2007 թ.) նիւթերում շատ ուշագրաւ է ներկայացուած Համշենահայերի «գյոնդը»:  «Մեր բարերը առընգէղ բարեր են, այսինքն` առինքող, առինքնող` հմայիչ, գրաւիչ պարեր են» ասում են համշենցիները: Պար եզրաբառը համշէնցիների բարբառում գործածւում է Բար արտասանութեամբ:
Սրբ. Լիսիցեանը պար-բար եզրաբառը կապում է նաեւ բառացիօրէն բարեւ, բարիք կամենալու` Բարեւելու, հարսանիքի, հղիության պտղաբեր, բարիքով, բարօրութիւն ցանկանալու հետ: Գյոնդի բռնելաձեւերից մէկը կոչւում է բարեւ բռնել, ձեռք- ձեռքի տալ, բարեւի միջոցով իրար են հաղորդել բարին, բարիքը եւ պարել են իրենց գլօր փակ բարերը:
Համշենահայերի մօտ «գյոնդ» պարին մասնակցելու ժամանակ պարի ղեկավարը կամ մէկ այլ յարգուած անձ խստօրէն յայտարարում էր, որ պարի ընթացքում ոչ ոք իրաւունք չունի դուրս գալու գյոնդից եւ իրաւունք չունի մտնելու գյօնդի շրջան: Եթէ որեւէ մէկը փորձեր խանգարել պարը անտեղի շարժումներով ու բացականչութիւններով կամ անցներ պարաշարքի ետեւը, ապա դա դիտւում էր որպէս անյարգալից վերաբերմունք պարողների եւ պարի նկատմամբ, խախտում կատարած անձը ենթարկւում էր պատասխանատուութեան: Եթէ ծիսակարգ խախտողը կին էր, նրան ուղղակի հանում էին պարաշարքից, ապա եւ` պարատեղից: Եթէ ծիսակարգ խախտողը տղամարդ էր, կապում էին ձեռքն ու ոտքը եւ մեկուսացնում այնքան ժամանակ, մինչեւ ներում խնդրէր եւ խոստանար այլեւս չխանգարել: Պարը չիմանալով պարաշարքի մէջ մտնելը եւս համարուել է խանգարելու փորձ եւ պատժւել է, իսկ հասարակութիւնը խանգարողին համարել է անհաւասարակշիռ մարդ եւ դադարել յարգել նրան: Գյոնդ հարսանեկան ծէս պարը ունի խիստ արարողակարգ, հարսանիքի ընթացքում Գյոնդ պարը բոլորուել է չորս անգամ: Առաջինը պարել են հարսի տանը, հարսի հոր տան թոնրի շուրջ: Գյոնդի երկրորդ շրջանը պարել են, երբ հարսին արդեն տանից հանել են, որտեղ աւարտուել է հարսի կեանքի առաջին ծիրը, որտեղ եւ հարսը թոնիրից իր հետ վերցրել է «մի բուռ մոխիր» որպէսզի տանի ամուսնու տուն: Երրորդ շրջանը կատարուել է փեսայի տան կրակի կամ թոնիրի շուրջ, որտեղ հարսը հոր տանից վերցրած մոխիրը աննկատ լցնում է, աւելացնում եւ խառնում է փեսայի տան կրակի մոխիրին:  
Գեոնդի չորրորդ եւ վերջին շրջանը`Հայսին բարը կատարւում է հարսանիքի վերջում: Հարսանիքի մասնակիցները կապում են գլօր շրջանը` Գյոնդի Հայսին բարը, իւրաքանչիւր մասնակից իր ձեռքում պահում է մի-մի վառուած մոմ: Պարին իրաւունք ունեն մասնակցելու միայն զոյգերը, երկու կողմի ծնողները, ամուսնացած քոյրերն ու եղբայրները, ապա` մնացած հարազատները զոյգերով: Ըստ կարգի՝ Քաւորն ու Քաւորկինը բոլորի հետ միասին հանդիսաւոր կերպով բազմածիր են կազմում եւ հրաւիրում հարսին ու փեսային, հարսը պարաշրջան է մտնում արդէն երեսը բաց: Ամուրիներին ու այրիներին արգելուել է մասնակցել հարսանեկան ծիսական`Հայսին բար գեոնդին: 
Գեոնդի`Հայսին բարը պարից հետո հարս ու փեսային ճանապարհում են ամուսնական առագաստ` կեանքի նոր Ծիր: Այդ ծիսակարգից հետո Փեսան համարուել է հասուն տղամարդ, իրաւունք է ստացել ցօրեն ցանելու, տղամարդկանց հասարակական հաւաքներին մասնակցելու:
Անդրադառնանք «գյոնդ» բառի լեզուական խնդիրներին եւ ներկայացնենք գյոնդ բառի ընդունուած ստուգաբանութիւնը հայերենում: Հրաչեայ Աճառեանը իր Հայերեն Արմատական Բառարանում «գունդ» բառի ստուգաբանութիւնը ներկայացնելիս բերում է «գունդ» բառի տարբեր իմաստներն ու նշանակութիւնները, օգտուելով նաեւ հայոց տարբեր տարածաշրջանների գաւառական բարբառներից: Մի քանի բարբառներում «գունդ» բառը հնչում է.
1. գ՛յունդ, գ՛օնդ, գ՛ոնդ, կոնտ, գիւնդ եւ կ՛իւնդ: «Գունդ» բառի առաջին եւ հիմնական նշանակութիւնն է՝ արեւի կամ լուսնի գունդ, երկնակամար,
 2. գունդ - խմորի կունդ, գունդ
3. գոնդ- գեօնդ -գօնդ-կօնտ-անիւ, գլուխ
4. գունդ-բանակ, բազմութիւն, մարդկանց, մեղուների խումբ: Հայկազեան բառարանում հանդիպում ենք նաեւ «գունդ-գնդո-գնտոյ- գնդի-գնդիւ-գնդաւ» գրաբարեան տարբերակներին:
Այսինքն՝ «գյօնդ» բառը ունի նաեւ արեգակի-կրակի-լոյսի-կեանքի շրջանի նշանակութիւն: Նշանակում է «գիւնդ- գունդ- կոնդ – գիւնդ» բառերը ունեն մէկ արմատ, որն է ` գունդ: Գունդ-գյօնդ- գոնդ - գովընդ-գօվենդ բառերը հոմանիշներ են առաջացած «գունդ» բառից եւ իմաստային առումով նոյնացւում են:
Հայոց բարբառներում Գյօւենդ կամ Գյօւընդ բառը նոյն «գ՛յունդ, գ՛օնդ, գ՛ոնդ, կոնտ, գիւնդ եւ կ՛իւնդէ» բառի բարբառային տարբերակն է: (Հայլեզբրբբառ ԱՅ, 2001. 270b): Տիպական ու կարեւոր բարբառներում հենց «գովընդ» ձեւով ունենք` «Սասուն գովընդ» (Պետոյեան 1965. 457) եւ «Մոկս գյօվընդ» (Орбели 2002. 217):
Հայերէնի բարբառներում այս պարանունը հայերեն «գունդ» բառից է սերել, պէտք է նկատի ունենանք, որ հին հայերեն գ-ն, թէ՛ Սասունում եւ թէ՛ Մոկսում ու Վանի խմբի միւս բարբառներում օրինաչափօրէն ձայնազրկւում է ու դառնում «կ»: «Գունդ» բառը Մոկսում ու Վանում դարձել է կիւենդ (տես Աճառեան 1952. 254): Այսպիսով ակնյայտ է դառնում, որ «գովընդ» բառը ծագել է «գունդ» բառից է եւ աւելի յստակօրէն է մատնանշում հայերէնի բարբառային ծագումը: Քրդերէնում gōvand կոչուող պարաձեւից բացի կայ եւ gōband-ը`«շուրջպար» պարաձեւը, որը գրւում է «b» տառով, gobend / gōband: Որտեղ «gō» նշանակում է «շրջան», իսկ «band»- կապել, այսինքն` շրջան կապել: Այս օրինակից ակնյայտ է դառնում, որ քրդերէնում gōvand-ը նոյնպէս նոյնացւում է երկրաչափական կլոր շրջան եւ գունդ հասկացութեան հետ: Ուստի կարող ենք հաստատել, որ քրդական կամ եզդիական gōvand բառը եւ պարը փոխառնուած են հայ ժողովրդի վաղնջական լեզվամտածողութիւնից եւ մշակոյթից:
 
Կարինէ Հայրապետեան` Արեւմտեան Հայաստանի Կառավարութեան Կրթութեան եւ Գիտութեան Յանձնախումբի Պատասխանատու

Категория: Культура | Просмотров: 1113 | Добавил: admin | Теги: Россия Москва, Карабах, танец, кавказ, Амшенка, Армения Ереван, церковь, Диаспора Геноцид, ARMINFOCENTER, АрмИнфоЦентр | Рейтинг: 5.0/1
Всего комментариев: 0
Добавлять комментарии могут только зарегистрированные пользователи.
[ Регистрация | Вход ]
RSS
Наш-RSS
Реклама

Безлимитная связь для студентов по тарифам вдвое дешевле рыночных
Тел. +7 903 250 47 25
ИА REGNUM - Армения
NEWS.am
ЛЕНТА НОВОСТЕЙ
Поиск по сайту
Видео
Календарь
«  Ноябрь 2013  »
ПнВтСрЧтПтСбВс
    123
45678910
11121314151617
18192021222324
252627282930
Голосование
Самое читаемое
[09.05.2020]
75-летие ПОБЕДЫ. Вечная слава Героям! Рядовые герои Великой Победы
[22.02.2014]
Эксклюзивное интервью Председателя Парламента Западной Армении о Парламенте и задачах армянской диаспорой в вопросе международного признания
[11.07.2013]
Телеканал "Культура": «По следам тайны: Армянское нагорье. 12 тысяч лет назад»
[07.06.2013]
Декларация о формировании Национального Собрания (Парламента) Западной Армении
[14.11.2012]
ТЕЛЕГОНИЯ: Информационная память о внебрачных сексуальных отношениях и любви. Видео.
[22.10.2012]
Истинное лицо современного ислама: Жестокая казнь за принятие христианства
[03.08.2012]
Вперед Армения! ...Лох Лава... - Առա՛ջ, Հայաստան... զում, զում, զում, զում...Լոխ լավա…или «Золотая» позиция олигархов
[25.07.2012]
Откуда родом Богородица – и за что убили Корюна Нагапетяна?
[17.07.2012]
Армения – Земля Ноя (видео)
[01.07.2012]
Свободная трибуна: Наталья Соболь - «ТАИНСТВЕННЫЙ НАРОД АМАЛЕК – ВЕХИ ИСТОРИИ»
[16.06.2012]
Свободная трибуна: Наталья Соболь - «АМЯНСКИЕ ПУШКАРИ В КАЗАНИ – Дела давно минувших дней»
[27.05.2012]
БРАВО!!! Вардапет (архимадрид) Комитас об армянском происхождении европейских наций и многих тайных страницах истории и мировой цивилизации
[24.04.2012]
ВИДЕО: Массовые акции, посвященные памяти жертв геноцида армян в Западной Армении, Киликии и в Османской Империи в 1894-1923г.г. в Мец Салах
[24.04.2012]
ОБРАЩЕНИЕ участников митинга посвященного памяти жертв геноцида армян в Западной Армении, Киликии и в Османской Империи в 1894-1923г.г.
[14.04.2012]
Обращение АРМИНФОЦЕНТРА к Президенту Армении и Католикосу всех армян по поводу антиармянских и антихристианских провокаций "Луйс Ашхар"
[21.01.2012]
Цитата из книги лауреата Нобелевской премии Шмуэля Йосефа Агнона «В сердцевине морей» об амалеках и армянах
[30.11.2011]
20 лет назад была учреждена Московская армянская община: Грустный экскурс в историю; Позорная роль Гегама Халатяна в стремлении ее разрушить
[24.07.2011]
Правда об АМАЛЕКАХ. - "Амалек – колыбель цивилизации"
[23.07.2011]
Правда об АМАЛЕКАХ. - Бог дает добро на убийство - Кто такие амаликитяне и какое они имеют отношение к армянам?
[24.06.2011]
ЗВЕРИНЫЙ ОСКАЛ ЛЕВОНОВСКОЙ ОППОЗИЦИИ: Мартовские погромы 2008 года в Ереване фактически инициировала оппозиция (аудио, видео)
[16.06.2011]
Мысли в слух: 16 июня 2000 года состоялся Учредительный съезд САР
[16.06.2011]
Видео - Страница Истории Союза армян России. Учредительный съезд, 16 июня 2000г., гостиница "Президент-отель", г. Москва.
[31.05.2011]
Позор! Экономическая и политическая элиты Армении: Депутаты Парламента, руководители партий, олигархи (Фото, Имена, Фамилии и ПРОЗВИЩА)
[28.05.2011]
ПОЗОР! Даже турки не могли себе позволить сделать такое: Памятник генералу Андранику в Сочи снесли руководители местного Союза Армян России
[24.05.2011]
Иудейский Азербайджан, или Тайны истории. Записки бывшего жителя города Баку
[24.04.2011]
Заявление Президента АРМИНФОЦЕНТРА Армена Тер-Саркисяна об инициировании в Гаагском трибунале вопроса об осуждении геноцида армян
Наши партнеры
Национальный совет Западной Армении
АМШЕНКА
Ухт Арарати
Все права защищены © 2011 Сайт АрмИнфоЦентр - Главный информационный ресурс Армянской диаспоры.
При полном или частичном использовании материала ссылка (гиперссылка) на АрмИнфоЦентр обязательна, даже если мы ссылаемся на другие источники.
Мнение АрмИнфоЦентр может не совпадать с мнением авторов отдельных материалов.
АрмИнфоЦентр не несет ответственности за содержание рекламы.
Использование материалов АрмИнфоЦентр в коммерческих целях без письменного разрешения АрмИнфоЦентр не допускается
Конструктор сайтов - uCoz